Heksen, verliefdheid en puberperikelen: de eindeloze stroom met nieuwe kinderboeken die week na week het daglicht zien, doet in niets vermoeden dat ontlezing een flink probleem is –al verschijnen er ook genoeg kinderboeken die het leesprobleem onder de jeugd van tegenwoordig alleen maar in de hand werken. De nominaties voor de Woutertje Pieterse Prijs laten zien dat écht niveau in kinderboeken schaars is. Maar ook dat het dan wel met kop en schouders boven alle tegenhangers uitsteekt.

‘De wacht stak de struisvogelveer weer op zijn helm en knipperde een keer met zijn ogen. “Dan betaalt u mij met een verhaal.”
“Wat voor verhaal?” vroeg Oudstebroer.
Daar hoefde de wacht niet lang over na te denken.
“Ik wil een verhaal dat mij weer honger geeft,” zei hij.
Oudstebroer wikte en woog de verhalen die hij kende.
“Akkoord,” Zei hij. “Ik zal het u vertellen. Op één voorwaarde.”
“Goed,” zei de wacht toen hij de voorwaarde had gehoord.’
Fragment uit ‘Hele verhalen voor een halve soldaat’ van Benny Lindelauf

Bestaat er zoiets als Kafka voor kinderen? Onnavolgbare verhalen op de grens van waanzin en werkelijkheid –of net daaroverheen–, speciaal voor jonge lezers? Verhalen die te bizar zijn voor woorden maar bij nader inzien een diepere laag hebben en ook oudere lezers bij de strot grijpen?
Ja ze zijn er, al moet je ze vaak met een lampje zoeken. Maar soms komen ze zomaar bovendrijven. Neem ‘Hele verhalen voor een halve soldaat’. Het absurdistische boek van kinderboekenschrijver Benny Lindelauf zuigt lezers mee in een wereld die even rauw als sprookjesachtig is. Dat viel op –bij recensenten van diverse dagbladen, maar vooral ook bij de jury van de Woutertje Pieterse Prijs. Die riep het boek eerder dit jaar uit tot het beste oorspronkelijk Nederlandstalige kinder- of jeugdboek. Dat is goed nieuws –voor de Nederlandse jeugdliteratuur en voor kinderen. Want Nederlandse jeugdboekenauteurs mogen dan een vlotte pen hebben, aan niveau wil het nogal eens ontbreken. Dus laven kinderen zich meer dan eens aan brak water –boeken die hen weinig meer opleveren dan wat tijdverdrijf.

Kom daar niet om bij de crème de la crème van de Nederlandse jeugdliteratuur –ofwel de nominaties voor de Woutertje Pieterse Prijs. Ze mogen dan verschillen in vorm en inhoud, stuk voor stuk onderscheiden ze zich door het niveau –en dat al jaar en dag. Neem ‘Alles komt goed, altijd’. Het boek dat in 2019 de prijs won, combineert een inktzwart verhaal met boeiende illustraties en schuwt moeilijke thema’s –oorlog, dood en verderf– niet. Of neem ‘Zwerveling’, dat vorig jaar werd genomineerd maar uiteindelijk naast de prijs greep. Daarin vertellen uiterst verfijnde tekeningen een bijzonder verhaal –zónder woorden.
De boeken laten maar zien dat zware thema’s niet hoeven te worden vermeden. En dat soms juist de afwezigheid van woorden de boodschap overbrengt. De mededingers naar de Woutertje Pieterse Prijs van dit jaar vormen daarop geen uitzondering.

De nominaties laten bovendien zien dat een goed verhaal niet aan een minimumleeftijd is verbonden. Het prentenboek ‘De fantastische vliegwedstrijd’ weet bijvoorbeeld jong en oud te boeien met een origineel verhaal, fraaie illustraties en een meeslepend verhaal. Dat verhaal ontbreekt in ‘alfabet’ van Charlotte Dematons, een prentenboek boordevol letters, maar zonder tekst. Het laat de lezer de taak om dat verhaal te maken. Dat kan zelfs volwassen geworden kinderen bekoren –en leidt keer op keer tot een nieuwe vertelling, met bijpassende zoektocht op de gedetailleerde kijkplaten.

Misschien laat dát de kracht zien van het betere kinderboek. Jeugdliteratuur gaat over (leeftijds)grenzen, waarbij tekst en beeld elkaar perfect aanvullen –in welke vorm dan ook. Is het niet in een variant waarbij het beeld het verhaal vertelt –zoals in Dematons’ ‘alfabet’– dan is het wel in een vorm waarbij illustraties het verhaal afmaken –zoals in de prijswinnaar van dit jaar. Als dat het recept is voor een goed kinderboek, dan mogen er best wat minder volgeschreven kinderboeken van de drukpers rollen. Want wat er overblijft, vertelt het échte verhaal.

Share:

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *